در جنوب چین، در استان فوجیان، سازه‌هایی وجود دارد که در نگاه اول بیشتر شبیه قلعه هستند تا خانه. دیوارهایی ضخیم از خاک فشرده، پنجره‌هایی کوچک در طبقات پایین و یک حیاط بزرگ در مرکز. این بناها «تولو» نام دارند؛ خانه‌های جمعی قوم هاکا که گاه صدها سال قدمت دارند.

تولوها فقط ساختمان نیستند. هر کدام از آن‌ها محل زندگی ده‌ها خانواده از یک طایفه بوده‌اند. همه در کنار هم، دور یک حیاط مشترک زندگی می‌کردند؛ آشپزی، کار، مراسم و حتی دفاع در برابر خطرات بیرونی. به همین دلیل می‌گویند یک تولو در واقع یک روستای کامل است که در دل یک ساختمان جا گرفته.

در سال ۲۰۰۸ مجموعه‌ای از این بناها در فهرست میراث جهانی ثبت شد. اما همین شهرت جهانی، مسئله تازه‌ای ایجاد کرد: چگونه می‌توان این سازه‌های چندصدساله را طوری حفظ کرد که فقط یک اثر تاریخی برای تماشا نباشند، بلکه همچنان زنده بمانند؟

---

چالش‌هایی که تولوها با آن روبه‌رو شدند

منطقه یونگ‌دینگ یکی از مهم‌ترین مراکز تولوهاست و هزاران نمونه از این بناها را در خود دارد. اما با گسترش گردشگری، مشکلی جدی پدید آمد: بسیاری از بازدیدکنندگان احساس می‌کردند دیدن یک تولو کافی است و بقیه تفاوت چندانی با هم ندارند. همین نگاه باعث می‌شد گردشگری به بازدیدی کوتاه و سطحی محدود شود.

از طرف دیگر، ساختار سنتی این بناها با زندگی امروز هماهنگ نیست. اتاق‌ها کوچک‌اند، فضای خصوصی محدود است و امکانات مدرن در آن‌ها پیش‌بینی نشده. طبیعی است که بخشی از ساکنان ترجیح دهند به خانه‌های جدید نقل مکان کنند. وقتی زندگی روزمره از دل تولو خارج شود، این بناها کم‌کم به پوسته‌ای تاریخی تبدیل می‌شوند.

نگرانی دیگر مربوط به مهارت ساخت و مرمت تولو بود. این بناها با روش خاصی از کوبیدن لایه‌های خاک ساخته می‌شوند؛ کاری دشوار و زمان‌بر. نسل جوان کمتر تمایل دارد وارد چنین حرفه‌ای شود. اگر این دانش از بین برود، حفظ خود بناها هم دشوار خواهد شد.

سه مسئله اصلی شکل گرفت: یکنواختی در تجربه گردشگری، خالی‌شدن بناها از زندگی واقعی و قطع شدن زنجیره انتقال مهارت.راه‌حل: زنده کردن، نه فقط حفظ کردن

مسئولان محلی یونگ‌دینگ تصمیم گرفتند به جای نگاه صرفاً حفاظتی، رویکرد «زنده‌سازی» را در پیش بگیرند. یعنی تولوها فقط مرمت نشوند، بلکه دوباره به بخشی فعال از زندگی امروز تبدیل شوند.

یکی از اقدامات مهم، ایجاد همکاری میان دولت، روستاها، شرکت‌های گردشگری و خود ساکنان بود. دولت زیرساخت و برنامه‌ریزی را فراهم کرد، شرکت‌ها مدیریت و جذب گردشگر را بر عهده گرفتند و مردم محلی هم در سود حاصل از گردشگری سهیم شدند. این مدل باعث شد ساکنان احساس کنند حفظ تولوها به نفع خودشان است، نه تحمیل یک سیاست بیرونی.

در برخی روستاها حتی برای بازگرداندن سقف‌های مدرن فلزی به شکل سنتی، مشوق مالی در نظر گرفته شد تا خود مردم داوطلبانه در حفظ ظاهر تاریخی بناها مشارکت کنند.

---

هر تولو، یک هویت مستقل

برای اینکه گردشگران احساس نکنند همه تولوها شبیه هم‌اند، سیاست «هر تولو یک موضوع» اجرا شد.

بعضی از تولوها همچنان مسکونی باقی ماندند، با این تفاوت که امکانات بهداشتی و رفاهی مدرن به شکل نامحسوس به آن‌ها افزوده شد تا زندگی در آن‌ها ادامه پیدا کند. گردشگر در این فضاها می‌تواند زندگی واقعی خانواده‌ها را ببیند، نه یک صحنه‌سازی نمایشی.

برخی دیگر به مراکز فرهنگی تبدیل شدند؛ جایی برای معرفی فرهنگ هاکا، موسیقی سنتی، خوشنویسی یا تاریخ منطقه.

در مواردی هم تولوهای بزرگ به اقامتگاه‌های خاص تبدیل شده‌اند. حتی نمونه‌ای وجود دارد که با استفاده از نورپردازی دیجیتال و طراحی داستانی، تجربه‌ای شبیه ورود به دنیای روایت‌های رزمی چینی را برای مهمانان ایجاد کرده است. ترکیبی از دیوارهای چندصدساله با فناوری مدرن.

---

تجربه، نه فقط تماشا

مدیران گردشگری به این نتیجه رسیدند که نسل جدید فقط برای دیدن یک ساختمان تاریخی سفر نمی‌کند. بنابراین برنامه‌هایی مانند نورپردازی شبانه، اجرای زنده موسیقی محلی، نمایش عروسکی سنتی و معرفی عملی شیوه ساخت تولو به برنامه‌های ثابت این مجموعه‌ها اضافه شد.

در کنار این نوآوری‌ها، برخی مناطق عمداً کم‌تجاری و آرام نگه داشته شدند تا بازدیدکنندگان بتوانند در فضایی طبیعی و بی‌هیاهو، معماری و حال‌وهوای گذشته را لمس کنند.

---

میراثی که دوباره زندگی می‌کند

تجربه یونگ‌دینگ نشان می‌دهد که حفظ میراث فرهنگی فقط با مرمت دیوارها ممکن نیست. اگر بناها از زندگی خالی شوند، دیر یا زود جذابیت خود را از دست می‌دهند.

تولوها زمانی محل همبستگی یک طایفه بودند؛ جایی که چند نسل در کنار هم زندگی می‌کردند. امروز تلاش می‌شود همان روح جمعی، با شکلی تازه، دوباره در آن‌ها جریان پیدا کند.

شاید مهم‌ترین درس این تجربه این باشد: یک اثر تاریخی زمانی زنده می‌ماند که مردم در آن زندگی کنند، کار کنند، موسیقی اجرا کنند، اقامت داشته باشند و آن را بخشی از زمان حال بدانند — نه فقط یادگاری از گذشته. 🌿